04/12/2020 0:40
Home Blog

Beýik Seljuklar Döwletiniň Taryhyndan

Müň asyr geçipdir goja zeminiň

Üstünden tigirläp arabasyny.

Her döwür geçipdir eli gürzüli,

Döwüp dünýämize nagarasyny. 

Mämmet Seýidow

Adamzadyň müňlerçe ýyllyk taryhynda türkmenler, olaryň ata-babalary özüniň mynasyp ornuny tutup geldiler. Dünýäniň çar künjüne dargan ildeşlerimiziň geçmişini bir ýerik toplamak, öwrenmek geçen asyryň togsonynjy ýyllarynda döwlet garaşsyzlygymyza eýe bolanymyzdan soň başlandy. Rus taryhçysy N.Ý.Aristowyň: “Taryhy durmuşyň ynamly we anyk öwrenilmegi häzirki wagta düşünmekligiň iň gowy serişdesini berýär” diýip, ýazmagy örän ýerliklidir.

Gadymy we orta asyrlarda taryhy-geografiýa boýunça ýurdumyzyň territoriýasy Demirgazyk Horasan, Horezm, Baktriýa we Girkanýanyň ýerlerine degişli bolupdyr. Onuň giňligi günortadan demirgazyga 800 kilometr, gündogardan günbatara 1110 kilometre uzalyp gidýär. Bilşimiz ýaly ýokarky welaýatlar taryhy edebiýatlarda soňky asyrlara çenli peýdalanylyp gelindi.

Türkmen halkynyň hem-de dünýä halklarynyň taryhynda Beýik Seljuklar döwleti örän möhüm orun tutmak bilen özüniň öçmejek yzyny galdyryp gitdi. XI asyryň ortasynda, Demirgazyk Horasanda Gaznalylar bilen uzaga çeken uruşlardan soň dörän döwletiň gözbaşynda oguzlaryň-türkmenleriň kynyk kabylasy durupdy. Bu döwlet özüniň ýokary ösüşlere ýeten wagtynda tutuş Orta Aziýany, Eýrany, Owganystanyň bölegini, Kawkazaňyrsyny, Alynky we Kiçi Aziýany özüne birleşdiripdi. Beýik Seljuklaryň dolandyran wagty musulman ýurtlarynyň syýasy we sosial-ykdysady durmuşynda, maddy we ruhy medeniýetinde düýpli özgerişler bolup geçipdir. XI-XII asyrlarda seljuklaryň eýeçilik eden sebitlerinde ykdysady ösüşler bolup geçýär. Bu wagt şähere jemlenmeklik, oba hojalygy we hünärmentçilik önümçiligi, pul dolanşygy, söwdada çylşyrymly we köptaraplaýyn häsiýetlendirilýär.

Bu döwürde Gündogar we Günbatar ýurtlarynyň syýasy taryhynda meşhur wakalar bolup geçýär. Bularyň has wajyp häsiýete eýe bolany Gaznalylar döwletiniň (962-1186 ýý.) we Buidleriň (945-1056 ýý.), Abbasy halyflygynyň (750-1258 ýý.) gowşap ugramagy hem-de Wizantiýa imperiýasynyň ahyrydyr. Hut Beýik Seljuklaryň wagtynda uly, dünýä ahmiýetli wakalaryň biri Gündogara haçly ýörüşleriň başlanmagydyr.

XI asyryň ortasynda seljuklaryň Ýakyn we Orta Gündogaryň ýurtlaryna ýörüşleri Müsürdäki Fatimitler (910-1171 ýý.) halyflarnesli hem-de Wizantiýa imperiýasy bilen gazaply söweşleri alyp bardylar. 1055-nji ýylda Muhammet Togrul beg (1038-1062 dol.ýyl.) häzirki Persiýany eýeländen soň Bagdada gadam basdy. Şundan soň seljuklar Buidleri hökümetden çetleşdirip, Abbasylar nesliniň üstünden syýasy gözegçiligi ýola goýdular. Seljuklaryň ýygynynyň esasyny düzen türkmen kabylalary indiki ýörüşlerde Fatimidlere degişli bolan Siriýany (Şam) we Palestinany eýelediler. Seljuklaryň eýeçilik eden ýerleri Wizantiýa imperiýasynyň gündogar we ortaýerdeňzi welaýatlarynyň hasabyna giňeldi. 1071-nji ýylda soltan Alp Arslan (1062-1073 dol.ýyl.) Kiçi Aziýada, Manskretde,  aýgytly söweşde imperator Roman Diogeni (1067-1071 dol.ýyl.) ýeňlişe sezewar etdi. Şondan on ýyl geçenden soň Wizantiýadan basylyp alynan ýerlerde seljuklaryň Rum soltanlygy döredildi. Wizantiýa sözüň doly manysynda seljuk ýygynlarynyň Ortaýer deňzine bolan zarbasynyň öňünde durup bilmediler.

Wizantiýa imperatorlary Rim papasyna we Günbataryň korollaryna kömek sorap ýüz tutdylar. Netijede korollar, rysarlar we ruhanylar muny bahana edinip, Gündogara ekspansiýany gurnadylar. Birinji haçly ýörüş başlandy we onuň netijesinde 1097-1099-njy ýyllarda Edess graflygy, Anatoliýa knýazlygy (häzirki Anadoly-B.A.) we Iýerusalim korollygy esaslandyryldy. Emma haçparazlara Yrakda, Sirýada we Palestinada mydamalyk ornaşmaklyk miýesser etmedi. XII asyryň ikinji ýarymynda haçparazlar seljuk goşunlary, ýerli arap we kürt emiri Salah edin-Eýýubynyň (1174-1193 dol.ýyl.) ýygynlary tarapyndan kül-peýkun edildiler.  Has umumy häsiýetlerde alanyňda özüne Orta Aziýanyň agramly bölegini birikdiren Seljuklaryň taryhyndan geçýän halkara ýagdaýy ýokardaky ýaly bolupdyr.

Seljuk döwletiniň döredilmegi Gündogaryň ýurtlarynda etnomedeni prosesslerde az bolmadyk netijelere getiripdir. XI-XII asyrlarda basybalyşlarda örän işjeň gatnaşan türkidilli çarwalaryň akymy Persiýa, Demirgazyk Owganystana, Arap Yragyna, Sirýa, Palestina, Kawkazaňyrsyna we Kiçi Aziýa aralaşypdyr. Bular uzak wagtyň dowamynda Seljuklaryň esasy diregi bolupdyrlar. Bu esasan oguz-türkmen kabylalary Orta Aziýa sebtinden, şol sanda Türkmenistandan gelip çykypdyrlar. Mundan beýläk olar ol ýa-da başga derejede ýerli, esasan çarwa we ýarymçarwa ilat bilen gatyp-garyşypdyrlar. Çylşyrymly etniki prosessler başlanyp, Orta Aziýanyň, Persiýanyň, Yragyň, Sirýanyň, Müsüriň territoriýalarynda türkidilli birleşikleriň döremegine getiripdir. Seljuk kabylalary aýratyn-da sustrat goşundylar bilen bilelikde türkmenleriň, azerbeýjanlaryň we Türkýäniň ýerinde oturýan kabylalarynyň etniki taryhynda wajyp ähmiýete eýe bolupdyrlar.

Beýik Seljuklaryň taryhy barada biziň günlerimizde türkmen, türki, arap, iňlis, fransuz, grek, nemes, ermeni, gruzin dillerinde müňlerçe ylmy edebiýatlar we çeşmeler mälimdir. Sebäbi seljuklar, ýokarda hem belleýşimiz ýaly Magrybyň we Maşrygyň syýasy, ykdysady, sosial, etniki, medeni taryhynda öz yzlaryny galdyrypdyrlar. Şonuň üçin biz ýazgymyzda esasan özümize, ýagny türkmen milleti bilen bagly sahypalary barada durup geçmekçi.

1040-njy ýylda Mary bilen Sarahsyň arasyndaky Dendenakanda Togrul begiň, Çagryl begiň we Musa baýgunyň baştutanlygyndaky seljuk atly goşuny bilen Gaznalylar soltany, emir Masudyň arasynda aýgytly söweş bolup geçýär. Şol wagtlaryň gerimine laýyk we dişine çenli ýaraglanan, ýaňy-ýakynda hem rehimsiz we ýeňilmezek hasaplanylýan gaznalylaryň goşuny çym-pytrak edilýär. Kaşmirden we Penjapdan Amyderýa, Hazardan we Hulwan geçelgesine çenli ýerlere eýeçilik eden Gaznalylar imperiýasy dargamaklyk bilen bolýar. Seljuklar Horasany, Gürgeni, Horezmi, Orta Aziýanyň, Persiýanyň beýleki welaýatlaryny, Kiçi Aziýanyň ýurtlaryny basyp alýarlar.

Orta asyr çeşmelerinde türkidilli sähra kabylalary irki taryhy barada juda bölekleýin maglumatlar saklanypdyr. Olar soňlugynda umumy “seljuklar” dy bilen tutulyp ugralýar. Bu gürrüňsiz Seljugyň-X asyryň birinji otuz ýyllygynda-XI asyrda ýaşan serdarlaryň biriniň ady bilen baglanyşyklydyr. Ü asyryň ortalarynda Seljuk Maweannahryň (Amyderýa we Syrderýanyň aralygy) çäklerine, ol ýerden bolsa özüniň kabylasy we tarapdarlary bilen Syrderýanyň aşak akymlarynda ornaşypdyr. XII asyryň taryhçysy Zahyreddin Nyşapurlynyň ýazyşy ýaly: “Olar (Seljuklar-B.A.) uly we köpsanly, sansyz emläkli, uly harby toparly we kabylaly, köpsanly hyzmatkärli uly urug bolupdyrlar”. Orta asyryň beýleki bir awtory “seljuklaryň uly düýe, goýun we öküzli sürüleriniň” bolandygyny teswirleýär.

Syrderýanyň aşak akymlarynda ornaşan seljuklar Jend şäherini eýeläpdirler. Ýöne Seljuk wepat bolandan soň, şäher oguz-ýabgularynyň goluna geçipdir. Şamälige seljuklary Syrderýanyň oazizlerden gysyp çykarmak miýesser bolupdyr, olar Jendi taşlap, Zerewşan jülgesinde hem-de Nurata daglarynda mekan tutupdyrlar.

XI asyryň başynda Garahanylaryň hökümdary Aly Tegin Ysraýyl ibn Seljugyň kömegine daýanyp Buharany eýeläpdir. Mikail ibn Seljugyň ogullary ilkibaşda olar bilen duşmançylyk edipdirler, ýöne 1025-nji ýylda Ysraýyl tutulyp, Mahmyt Gaznaly tarapyndan uzakdaky Hindistana ugradylandan soň ýakynlaşypdyrlar. Gaznalylaryň goşuny Aly Teginiň ýerlerine çozup, Buharanyň eteklerindäki seljuk obalaryny tozdurypdyr hem-de Mawerannahra we Horasana dagadypdyr. Ysraýylyň baştutanlyk eden türkmen kabylalarynyň biri Amyderýadan geçirilip, Sarahsyň, Abywediň we Parauň eteklerinde ýerleşdirilipdir. Bu-4000 maşgaladan durýan ybarat seljuk uruglaryna Ýagmyr, Buga, Gyzyl we Gökdaş baştutanlyk edipdir.

Soltan Mahmyt özüniň täze raýatlaryny harby gulluga, Horasanda olara berilen ýerler we ýazlaglar üçin salgyt tölemäge borçly edipdir. Ýöne soltanyň emeldarlary salgyt ýygnan wagtlarynda, “ur diýseň, gözüni çykarypdyrlar”. Ýagny seljuk kabylalaryny her-hili ýollar arkaly talapdyrlar. Onuň netijesinde bolsa 1027-nji ýylda seljuklar gozgalaň turzupdyrlar. Bu gozgalaňda türkmenler ýeňlişe sezewar bolan hem bolsalar, ol çaknyşyklara ýol açypdyr hem-de 1040-njy ýylyň Dendenakan ýeňşiniň we Seljuklar döwletiniň döremeginiň buşlukçysyna öwrüldi.

Dowamy bar..

Bäşim Annagurbanow,

arheolog

Siz biziň Android ulgamynda işleýän Applikasyýamyzy şu ýere basyp, özüňiziň mobil telefonyňyza ýükläp ähli eserleri, şeýle hem, beýleki habarlary aňsatlyk bilen okap bilersiňiz!

Bitaraplyk sahypamyz boýunça halkara hyzmatdaşlyk

Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi Golam Abbas Arbab Hales Atavatan Türkmenistan” halkara žurnalynyň baş redaktory Dr.Döwran Orazgylyjowy kabul etdi.  Mälim bolşy  “Atavatan Türkmenistan” halkara žurnalynyň döredijilik topary bolup, Türkiýe Respublikasynda hereket edýän Türkmenistanlylar raýdaşlyk jemgyýeti bilen bilelikde žurnalymyzyň www.atavatan-turkmenistan.com  internet saýtynda ýörite “Bitaraplyk” sahypasyny döretdik. Bu sahypamyz boýunça hyzmatdaşlygyň çäginde  Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi Golam Abbas Arbab Hales “Atavatan Türkmenistan” halkara žurnalynyň baş redaktory Dr.Döwran Orazgylyjowy kabul etdi. Duşuşykda Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi Golam Abbas Arbab Halesiň  Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy baradaky saýtymyz üçin ýörite makalasy  we metbugat ulgamynda hyzmatdaşlygyň mümkinçilikleri barada pikir alşyldy.

Täze döredilen Bitaraplyk sahypamyzda şu wagta çenli, Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky hemişelik wekiliniň w.w.ý.ý. Natia Natswlişwili, Birleşen Milletler Guramasynyň Çagalar Gaznasynyň (UNISEF) Türkmenistandaky wekilhanasynyň ýolbaşçysy Kristin Weýgand, Türkmen-türk işewürlik geňeşiniň türk tarapynyň başlygy Halil Awji we Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Söwda-senagat edarasynyň Baş sekretary Adem Kula ýörite makalasy bilen çykyş etti.

 

Bulary hem okap bilersiňiz!

Neutrality is inextricably linked to peace and development, Christine Weigand, UNICEF Representative in Turkmenistan

“Permanent neutrality” – fundament of the national and foreign policy, Natia Natsvlishvili, UNDP Resident Representative a.i.

Turkmenistan- Home of Neutrality and Role of ECO CCI in Sustainable Development, Adem KULA, Economic Cooperation Organization Chamber of Commerce and Industry  , Secretary General

Halil Avcı : Daimi Tarafsızlık – dünyada barış ve kardeşliğin güvencesi, Halil Avcı, DEİK Türk-Türkmen İş Konseyi Başkanı Halil Avcı Şirketler Grubu Başkanı

 

Sahypany Taýýarlanlar/ Sayfayı Hazırlayan/This page Prepared by :

Türkmenistanlylar Raýdaşlyk Jemgyýeti barada okamak üçin şu ýere basyň!

Türkmenistanlılar Dayanışma Derneği hakkında daha fazla bilgi için buraya tıklayın!

Türkiýä haçan koronawirus sanjymy geler?

Hytaý Halk Respublikasynyň “Sinovac” kompaniýasy tarapyndan işlenip düzülen koronawirus sanjymy dünýäniň dürli ýurtlarynda synagdan geçirilýär. Türkiýe Respublikasy bu kompaniýanyň “CoronaVac” atly sanjymyndan 50 million dozasyy sargyt etdi. Sanjymyň ilkinji tapgyrynyň 11-nji dekabrdan soňra Türkiýä getiriljekdigi mälim edildi.

Sanjym 4 tapgyrda amala aşyrylar. Türkiýäniň derman we lukmançylyk enjamlary edarasynyň laboratoriýasynda, Hytaýdan getiriljek sanjymlar synagdan geçiriler we şondan soňra ulanyjylara hödürlener. Bu barada ýurduň saglygy goraýyş ministri Fahrettin Kojanyň ýolbaşçylygynda Bilim geňeşiniň mejlisinde ara alnyp maslahatlaşyldy.

Duşuşykdan soň beýanat beren ministr Koja sanjymyň 4 tapgyrda amala aşyryljakdygyny aýtdy. Ilkinji tapgyrda saglygy goraýyş işgärlerine, 65 ýaşdan uly raýatlara, garrylara, maýyplara we durmuş goraglylygy ýaly ýerlerde ýaşaýanlara sanjym ediler.

Ikinji etapda; Jemgyýetiň möhüm pudaklaryň işgärlerine, 50 ýaşdan uly ýaşly adamlara we azyndan 1 hroniki keseli bolanlara sanjym ediler. Üçünji we dördünji tapgyrlar beýleki raýatlara sanjym ediler.

“CoronaVac” sanjymy barada…

“CoronaVac” sanjymy Hytaýyň “Sinovac Biotech” derman kärhanasy, Butantana instituty we Braziliýanyň gözleg biology tarapyndan döredildi. Bu sanjymyň ilkinji synaglarynyň täsirli geçendigini dünýädäki iň gadymy lukmançylyk žurnaly “Lancet” çap edipdi.

Sanjymyň garşylykly täsiri hakda

Ýene-de gadymy lukmançylyk“Lancet”  žurnaly, geçiren gözlegleriniň netijesinde sanjymyň garşylyklaýyn täsiriniň örän pes derejededigini belledi. Bolup biläýjek sanjymyň garşy täsirleri: ýadawlyk (7,5%), kelle agyry (3,5%), myşsa agyry (3%), gyzzyrma (3%) we sanjymyň edilen ýeriniň beden agyrysy (2,5%).

 

Ata Watan Eserleri Sahypamyz

Saýtymyzyň döredijilik topary tarapyndan geçirilip gelinýän bäsleşikler boýunça degişli makalalary we habarlary “Ata Watan Eserleri” sahypamyzdan okap bilersiňiz. Bäsleşiklere gatnaşan eserleriň ählisi saýtymyzyň bu sahypasynda ýerleşdirildi.

Sürüjisiz ulaglar Hytaýyň ýollarynda

Häzirki wagtda bütin dünýäde awtonom ulag taslamalary üstünlikli amala aşyrylyp gelinýär. Bu babatda Hytaýyň kompaniýalarynyň biri bu ugurdaky taslamany üstünlikli durmuşa geçirmek üçin uly tagallalar etdi. “CNN International” habar gullugynyň habar bermegine görä, “AutoX” kompaniýasyna Şençen şäherinde synagdan geçiren şeýle ulaglarynda ýolagçy ulanmadylar.

Hytaýda ýerleşýän “Alibaba” elektron söwda platformasy tarapyndan goldanylýan kompaniýanyň beren beýanynda, “AutoX” kompaniýasy awtonom ulag taslamasyny ilkinji bolup üstünlikli durmuşa ornaşdyran kompaniýadygy bellenildi. “AutoX” kompaniýasy Hytaýyň Şençen şäherinde 25  sany ulagy ýolagçysyz doly özbaşdak ulgamyny synagdan geçirdi.

“AutoX” kompaniýasynyň baş direktory Szýan Sýao uzak möhletli gözleglerden soň, adam täsirini doly aýyrmak ukybyna ýetendiklerini buýsanç bilen belledi. Synaglary üstünlikli tamamlan kompaniýanyň ýolbaşçysy öz duýgusyny, “Bu arzuw” diýip jemledi. Şeýle hem Sýao bu ulaglar belli rugsatnamalary alandan soňra, şeýle ulaglar 2-3 ýyldan soň ulanyjylara elýeterli bolar diýip belledi.

 “AutoX” kompaniýasy hakda

“AutoX” kompaniýasy – adamlara ählumumy elýeterliligi üpjün etmek üçin sürüjisiz özbaşdak hereketlendirijili awtoulagy startapy. ABŞ-nyň öňdebaryjy bilim edaralarynyň biri bolan “Prinston” uniwersitetinde mugallymçylyk eden Sýao, bu kompaniýany 2016-njy ýylda esaslandyrdy.

 

Durmuş Sahypamyz

Gündelik durmuşa degişli habarlary biz Durmuş sahypamyza ýerleşdirýäris.

 

Obasenagat toplumynda 18 ylalaşyga gol çekildi

Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 25 ýyllygy mynasybetli, Söwda-senagat edarasynyň sergi zalynda geçirilýän halkara serginiň çäklerinde wajyp resminamalaryň birnäçesine gol çekmek dabarasy boldy.

Halkara guramalar we daşary ýurt kompaniýalary bilen, şol sanda onlaýn görnüşde gol çekilen Ähtnamalaryň, Ylalaşyklaryň we iş meýilnamalarynyň 18-siniň hem obasenagat toplumynda özara peýdaly uzak möhletleýin gatnaşyklaryň ýola goýulmagyna gönükdirilendigini bellemeli.

Gol çekilen ikitaraplaýyn resminamalar, şol sanda Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky wekilhanasy bilen hyzmatdaşlyk boýunça Özara düşünişmek hakynda Ähtnamanyň bolmagy munuň aýdyň subutnamasydyr.

Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrligi bilen BMGÖM-niň Türkmenistandaky wekilhanasynyň arasynda 2021-nji ýyl üçin iş meýilnamasyndan başga-da, birnäçe taslamalara gol çekildi. Şolaryň hatarynda “Türkmenistanyň gurak sebitlerinde oba hojalygy bilen meşgullanýan ilatyň howanyň täsiri bilen bagly durmuş-ykdysady ýagdaýlarynyň durnuklylygyny üpjün etmek”, “Türkmenistanda şäherleriň durnukly ösdürilişi: Aşgabatda we Awazada «ýaşyl» şäherleriň toplumlaýyn ösdürilişi” ýaly ugurlar bar.

Suw hojalygy baradaky döwlet komiteti öz gezeginde BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň ýurdumyzdaky wekilhanasy bilen “Energiýa serişdelerini netijeli ulanmak we Türkmenistanyň suw hojalygyny durnukly dolandyrmak üçin täzeden dikeldilýän energiýa çeşmeleri” atly taslamanyň 2021-nji ýyl üçin iş meýilnamasyna gol çekdi.

Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrligi hem-de ýurdumyzyň Hökümeti BMG-niň Azyk we oba hojalygy boýunça guramasy (FAO) bilen resminamalara gol çekdi. Soňky ýyllarda bu düzümler bilen özara ylalaşmak esasynda hyzmatdaşlyk ýola goýuldy.

Şeýle hem türkmen tarapy beýleki hyzmatdaşlar, hususan-da, Merkezi Aziýanyň Sebit ekologiýa merkezi, Germaniýanyň halkara hyzmatdaşlyk boýunça jemgyýeti (GIZ), “Valmont Industries, Inс”, “Valey” we “JСB Sales Limited” daşary ýurt kompaniýalary bilen hyzmatdaşlyk boýunça özara düşünişmek hakyndaky Ylalaşyklara hem-de Ähtnamalara gol çekdi.

“Türkmen atlary” döwlet birleşigi bilen HHR-iň Atçylyk assosiasiýasynyň, Türkiýe Respublikasynyň Jokeý klubynyň arasynda Çarçuwaly ylalaşyga, Fransiýanyň atçylyk we çapyksuwarlyk institutynyň arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama gol çekildi.

 

Peýdaly Maslahat Sahypamyz

Hukuk we beýleki ugurlara degişli peýdaly maslahatlaryň jemlenen sahypasy-peýdaly maslahat sahypasy

 

 

Çempionlar ligasy: zenan eminiň eminlik eden ilkinji duşuşygy, Ronaldonyň 750-nji goly

Çempionlar ligasynyň 5-nji tapgyry düýn tamamlandy. Käbir toparlarda eýýäm pleý-off tapgyryna çykan toparlaryň ady belli boldy, ýöne beýleki toparlarda bolsa entägem çekeleşikli ýagdaýlar dowam edip dur.

Çempionlar ligasynyň 5-nji tapgyr düýnki oýunlarynyň netijeleri:

Medipol Başakşehir 3:4 RB Leýpsig”

Jan Kahweji 45+3’, 72’ 85’     Ýusuf Poulsen 26’

Mukiele 43’

Dani Olmo 66’

Aleksandr Şarlot 90+2’

Duşuşykda ýer eýeleri toparyň düzüminde üç  goly Kahweji geçirmegi başardy. Bu oýunçy öz adyna het-trik ýazdyrdy. Myhmanlar bolsa duşuşyk öz güýçlerini görkezdi. Emma bir oýunçynyň üç goly topara ýeňiş üçin täsirini ýetirip bilmedi.

Krasnodar 1:0 Renn”

Markus Berg 71’

Russiýanyň futbol topary “Krasnodar”, toparda özüniň ilkinji ýeňişini gazandy. Munuň üçin topara 71 minut gerek boldy. Garşydaş topar hem bir gyrada durmady. Oýunda hasap açylandan soňra, bar güýjini orta goýup, ýiti howply pursatlary döretdi. Munuň bilen “Krasnodar” futbol toppary özüniň ýoluny UEFA Ýewropa ligasynda dowam etdirer.

Mançester Ýunaýted 1:3 PSŽ”

Markus Reşford 32’               Neýmar 6’, 90+1’

Marskos Korrea 69’

Düýn Old Trafford stadionynda tapgyryň merkezi duşuşygy geçirildi. “Mançester Ýunaýted” futbol topary öz meýdançasynda çempionatyň soňky finalçy toparyny kabul etdi. Dogry iki tarapa hem urgular köp boldy, ýöne myhmanlar ilkinji bolup hasaby açmagy başardylar. Duşuşygyň 70-nji minutynda “Mançester Ýunaýted” futbol toparynyň ýarymgoragçysy Fred, eminden gyzyl petek alyp meýdançany terk edendigini hem ýatladýarys.

Borussiýa Dortmund 1:1 Lasio”

Rafa Gürreiro44’           Çiro Immobile 67’ (P)

“F” toparyň iki sany güýçli hasaplanylýan futbol toparlary öz aralarynda deňme-deň oýnadylar. Bu “F” toparynda hem entäk haýsy bir topar pleý-off tapgyryna çykandygyny aýdyp bilmeýäris, sebäbi toparlaryň arasyndaky utuk sanlary diýseň golaý bolup durýar.

Ferenswaroş 0:3 Barselona”

Antuan Grizmann 14’

Braýtwaýt 20’

Dembele 28’ (P)

Bu duşuşykda aýdara zat ýok. Ýöne ýer eýeleri topary bu çempionata gatnaşyp, güýçli toparlara garşy duşuşyk geçirip, tejribe gazandy diýip bolar.

Ýuwentus 3:0 Dinamo Kiýew”

Federiko Kýesa 21’

Ronaldo 57’

Morata 66’

Duşuşykda Ronaldo hakda belläp bileris. Onyň geçiren goly, futbol karýerasynda 750-nji goly boldy. Onuň 450-ni Real Madrid futbol toparynda geçirdi, 118-ni “Mançester Ýunaýted” futbol toparynda geçirdi, 102-ni milli ýygyndyda, 75-ni “Ýuwentus” futbol toparynda, 5-ni bolsa “Sporting” futbol toparynda geçirmegi başardy. Şeýle hem bu duşuşyk Çempionlar ligasynyň taryhyna ýene-de bir özboluşly wakany ýazdyrdy. Ilkinji gezek erkekleriň arasyndaky Çempionlar ligasynyň duşuşygyna zenan emin eminlik etdi. Fransiýaly Stefani Frappar Çempionlar ligasynyň taryhyna öz adyny ýazdyrdy.

Brýugge 3:0 Zenit”

De Ketelare 33’

Hans Wanaken 58’ (P)

Lang 73’

Bu tapgyrda Russiýa çempionatynyň çempiony “Zenit” futbol topary bilen Belgiýa çempionatynyň çempiony “Brýugge” futbol topary garşylaşdylar. Bu toparda hem diýseň çekeleşikli ýagdaý dowam edýär.

Sewilýa 0:4 Çelsi”

Oliwýe Žiru 8’, 54’, 74’, 83’ (P)

“Çelsi” futbol topary myhmançylykda UEFA Superkubogynda finalçy topary bilen garşylaşdylar. Hüjümçi Žiru bu oýunda 4 gol geçirip (poker) etmegi başardy. Bu “E” toparynda “Sewilýa” bilen “Çelsi” futbol toparlary gürrüňsiz pleý-off tapgyryna çykdy diýip belläp bileris.

Tehnologiýa Sahypamyz

Tehnologiýa dünýäsinde bolup geçýän wakalar we täze açyşlar bilen gyzyklanmaýan okyjy ýok bolsa gerek!

Aýa we Marsa syýahat haçan başlaýar?

“NASA” edarasy we “SpaceX” kompaniýasy geljekde ilki Aýa, soňra bolsa Mars planetasyna syýahat etmegi meýilleşdirýärler. Hatda Mars planetasynda bols a ilatly ýer gurmagy meýilleşdirýärler. ABŞ-nyň Kaliforniýa ştatynda ýerleşýän Ilon Maskyň “SpaceX” kosmos kompaniýasy, Mars planetasyna haçan adam iberiljekdiginiň möhletini yglan etdi.

Germaniýanyň Berlin şäherine geçirilen “Axel Springer” baýrak gowşurylyş dabarasyna onlaýn tertipde gatnaşan Musk bu barada şeýle diýýär: “Belki ilkinji adam Mars planetasyna 6 ýyldan soň gidip biler. Eger-de hemme zat ugruna bolsa, onda ugradyljak adamlar 4 ýyldan hem gidip bilerler” diýip, belläp geçdi.

“SpaceX” kosmos kompaniýasynyň ýüklerini we adamlaryny ilki bilen Aý orbitasyna, soňra bolsa Mars planetasyna daşamak üçin “Starship” kosmos gämisi ulanylar. “Starship” kosmos gämisi doly gurlup, synaglardan geçenden soňra 100 adama çenli we agyr ýüklerini ilki Ýer orbitasyna, soňra Aýa we Mars planetasyna eltip biljek kosmos ulagyna öwrüler.

 

Medeniýet Sahypamyz

Sungat we medeniýet ulgamyna degişli täzelikler medeniýet sahypamyza ýerleşdirilendir!

    Hukukçylar güni

Her käriň özüniň hünär baýramçylygynyň aýratyn bellenilýän  güni bolup,  adalatlygyň höküm sürmeginde adamlaryň arasynda  ýüze çykýan meseleleri kanuny taýdan  düzgünleşdirýän hukukçylaryň  güni Russiýada 3-nji dekabrda giňden bellenilip geçirilýär.

Bu baýram Russiýa Federasiýasynyň Prezidentiniň 2008-nji ýylyň 4-nji fewralyndaky “Hukukçy gününiň döredilmegi barada” karary bilen döredildi. Ondan öň Russiýada hukukçylar üçin umumy dynç alyş ýokdy. Diňe käbir kategoriýaly hukukçylar üçin dynç alyşlar bardy.

Käbir maglumatlara  görä, öň  20-nji noýabr hasaplanýardy soňra 3-nji dekabr baýramçylygyň  senesi hökmünde  saýlanýar.  1864-nji ýylda Russiýada kazyýet reformalarynyň esasyna öwrülen birnäçe kazyýet düzgünleri we beýleki kanunçylyk kadalary kabul edilýär  we 1917-nji ýyla çenli hut şu gün rus hukukçylary hünär baýramçylygy hasapladylar. Bu sene, Russiýa Federasiýasynyň Prezidentiniň 2008-nji ýylyň 4-nji fewralyndaky 130-njy belgili “Hukukçy gününiň döredilmegi barada” karary bilen bellendi we Sankt-Peterburgyň 2005-nji ýylyň 12-nji oktýabryndaky 555-78 belgili “Sankt-Peterburgda dynç alyş we ýatdan çykmajak seneler” maddasynda gaýtalandy.

2009-njy ýyldan ilkinji gezek hünär ugrunda üstünlik gazananlara, Hukukçylar güni mynasybetli, Russiýanyň “Ýylyň hukukçysy” diýen iň ýokary hukuk baýragy gowşuryldy.

 

                                                                                                                                  Han Hojagulyýew,

Türkmenistanyň  Daşary  işler  ministrliginiň 

Halkara gatnaşyklary  institutynyň  Halkara

 hukugy fakultetiniň  2-nji  ýyl  talyby.

 

Syýahatçylyk Sahypamyz

Global pandemiýa şertleri tamamlanandan soňra haýsy ýurda syýahata gitsem diýýänler we syýahat etmegi söýýänleriň sahypasy

3-nji dekabr – Halkara maýyplar güni

Adam – jemgyýetiň iň ýokary gymmatlygy

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň ilatyň durmuş taýdan goraglylygyny üpjün etmek babatynda alyp barýan  syýasatynda maýyplaryň durmuş goraglylygyny üpjün etmek döwletiň ilkinji wezipeleriniň biri diýlip bellenendir. Döwletimizde maýyplygy bolan adamlaryň beýlekiler bilen deň hatarda okamagy, bilim almagy, göwün söýen hünärine eýe bolmagy, halal zähmet çekmegi, maşgala gurmagy, sagdyn we bagtly ýaşamagy üçin hemme şertler döredilendir.

Häzirki wagtda Türkmenistanda geçirilýän özgertmeler adam üçin amala aşyrylýar, çünki adam Esasy kanunymyzyň 4-nji maddasyna laýyklykda  jemgyýetiň we döwletiň iň ýokary gymmatlygy hasaplanýar. Biziň ýurdumyzda mümkinçilikleri çäkli adamlaryň özlerini kemala getirmekleri üçin ähli derwaýys şertler döredilýändir, maýyp çagalaryň bilim almaklary üçin mekdepler hereket edýär, mümkinçilikleri çäkli adamlar üçin iş ýerleri döredilýär, maýyplygy bolan ulylaryň hem-de çagalaryň ähli hukuklarynyň hem-de esasy azatlyklarynyň mäkämligini üpjün edýän kanunçykaryjy hukuknamalaryň ençemesi hereket edýär.

Türkmenistan döwletimizde adam hukuklary bilen baglanyşykly ähli hukuknamalar halkara hukugyna laýyklykda taýýarlanyp kabul edilýär. Şol sanda maýyplaryň hukuklaryny, azatlyklaryny we kanuny bähbitlerini goramak Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertipde döwlet tarapyndan amala aşyrylýar. 2008-nji ýylda mümkinçilikleri çäkli adamlaryň ähli hukuklaryny we azatlyklaryny amala aşyrmak we durmuşa geçirmek maksady bilen, biziň döwletimiz 2006-njy ýylda kabul edilen Maýyplygy bolan adamlaryň hukuklary hakyndaky Konwensiýa goşuldy.

Ýurdumyzda “Çaganyň hukuklarynyň döwlet kepillikleri hakyndaky”, “Bilim hakyndaky” Türkmenistanyň kanunlarynda mümkinçiligi çäkli çagalara  döwlet  tarapyndan beýleki çagalar bilen birmeňzeş, islendik kemsitmelerden netijeli hukuk goragyny kepillendirýär hem-de degişli bilim edaralarynda okamagyna doly hukuk berýär diýip bellenendir. Maýyp çagalaryň bilim almaklary baradaky hukuklar birnäçe halkara resminamalarynda ýagny, Adam hukuklarynyň Ählumumy jarnamasynyň 5-nji we 20-nji maddalaryna we Çaganyň hukuklary hakyndaky Konwensiýanyň 2-nji, 28-nji, 29-njy maddalaryna laýyklykda, maýyp çagalar özleriniň maýyplyk alamatlary boýunça bilim almaga hukuklary berkidilendir. 1994-nji ýylda Ispaniýa döwletinde geçirilen bilim boýunça Bütindünýä konferensiýasy maýyp çagalaryň diňe aýratyn görnüşde bilim almaklary baradaky ýörelgäni öňe sürdi. Bu ýörelge 2000-nji ýylda Dakarda geçirlen Bütindünýä bilim forumy hem-de BMG-niň kabul eden Maýyplar üçin deň mümkinçilikleri üpjün etmek nusga düzgünleri tarapyndan goldanyldy.

Her ýylyň 3-nji dekabrynda Halkara maýyplar güni geçirilýär. Bu halkara güni Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 1992-nji ýylyň 14-nji oktýabrynda kabul eden rezolýusiýasy esasynda baýramçylyk hökmünde bellenilip gelinýär. Bu günüň geçirilmegi maýyplaryň durmuşda gabat gelýän kynçylyklaryna has oňat düşünip, olaryň hak-hukuklaryny durmuşa geçirmegiň ýollaryny tapmaga ýardam edýär.

Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan ykrar edilen halkara Maýyplar gününe bagyşlanyp, Türkmenistanda hem birnäçe degişli edaralarda çäreler geçirilýär. Türkmenistan adam hukuklaryny goramak babatda Birleşen Milletler Guramasy bilen hyzmatdaşlygy giňeltmek hem-de pugtalandyrmak üçin has uly mümkinçilikleri açýar, bu gurama bilen hyzmatdaşlyk etmek bolsa, Türkmenistanyň ýöredýän daşary syýasatynyň ileri tutulýan ugrudyr we şeýle bolmagynda galýar. Birleşen Milletler Guramasynyň işläp taýýarlaýan maksatnamalaryna örän işeňňir gatnaşýan Türkmenistanyň köpýyllyk hyzmatdaşlygy şol bir wagtyň özünde Türkmenistan tarapyndan birnäçe başlangyçlaryň hödürlenmegi bilen däp bolup galan hyzmatdaşlygyň çäklerinde çykýar. Adam hukuklary häzirki zaman halkara hukugynyň pudagy hökmünde adam hukugynyň goragyna degişli ýörelgeleri we kadalary öz içine alýar. Adam hukuklarynyň hem azatlyklarynyň doly üpjün edilmegi jemgyýetiň ösüşiniň, onda agzybirligiň, rahat durmuşyň berkarar edilişiniň iň zerur şertleriniň biridir.

 

Merjen Gurbannazarowa,

Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň

Halkara gatnaşyklary institutynyň

Halkara hukugy we deňeşdirme hukuk öwreniş

kafedrasynyň uly mugallymy.

 

Sport Sahypamyz

Ýaşlarymyzyň iň köp okaýan habarlarynyň arasyndan sport habarlary uly meşhurlyga eýedir. Ýaşlar bu sahypa Siziň üçin!

 

Küştdepdi – halklary birleşdirýän tans

Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň ýolbaşçylary bilen TÜRKSOÝ halkara guramasynyň baş direktory Dýusen Kaseinowyň arasynda duşuşyk geçirildi. Duşuşyga häzirkizaman kommunikasiýa tehnologiýalary arkaly türki dilli döwletleriň köpsanly artistleri gatnaşdylar.

Duşuşyga gatnaşyjylar halklaryň arasynda medeni gatnaşyklaryň, olaryň mirasyny sungatda wagyz etmegiň möhümdigini ara alyp maslahatlaşdylar. Biziň ýurdumyzyň wekilleriniň belleýişleri ýaly, ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň görnükli nusgalarynyň sanawyna soňky ýyllarda “Görogly dessançylyk sungaty” (2015), “Küştdepdi aýdym we tans dessury” (2017), “Türkmen milli halyçylyk sungaty” (2019) ýaly türkmenleriň döredijilik zehininiň beýik gazananlary girizildi.

Ýenede birnäçe täsin “desgalar” – dutar ýasamak sendi, dutary çalmak hem-de bagşyçylyk sungaty we ahalteke bedewlerini we alabaý itlerini ýetişdirmek boýunça ýetilen sepgitler bu abraýly sanawa girmek nobatyna garaşýarlar.

Dabaranyň resmi böleginden soňra Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 25 ýyllygy mynasybetli türki dilli ýurtlaryň köpsanlysynyň: Azerbaýjanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Türkiýäniň, Özbegistanyň aýdymçylary we tans toparlarynyň agzalary türkmen halkyna gutlag bilen ýüzlendiler. Gutlaglara Russiýa Federasiýasynyň sebitleri – Başkortostan, Tatarystan, Kabardina-Balkariýa, Saha-Ýakutiýa goşuldylar. Şeýle hem dabara Moldowanyň Gagauziýa sebiti goşuldy.

Olaryň ählisi bilelikde joşgunly “Küştdepdi” wideofestiwalyny emele getirdiler, onuň barşynda TÜRKSOÝ-yň agza ýurtlarynyň aýdymçylary we tansçylary onlaýn görnüşinde türkmen halk tanslarynyň ýerine ýetirilişiniň wideoroliklerini görkezdiler we ony aýdym bilen utgaşdyrdylar.

Her bir topar milli däp-dessurlary açyp görkezýän tansa öz “öwüşgünini” çaýdy, onuň joşgunly gözelligi halk kalbynyň ruhuny we güýjüni özünde jemleýär. Bu köpöwüşgünli sazly-etnografiýa marafonyny Türkmenistanyň Döwlet tans topary jemledi.

 

Teswirler Sahypamyz

Hünärmenleriň teswirlerini okamak üçin bu sahypamyza yzygiderli gelip duruň!

 

19,018FansLike
0FollowersFollow
0FollowersFollow