Ynam, göreş, soň üstünlik

Biz  islendik  wagt  öz  derejämize  garamazdan  üstünlige  tarap  ymtylýarys, çünki  üstünlikli  bolmak  hemmeleriň  arzuwy. Menem  şeýledim.  Özümiň  adatça  syratlary  çekýän  ýetginjekligime  garamazdan  uly-uly    üstünlikleri  gazanmagyň   arzuwyndadym.  Özümiň  çekýän  suratlarym  bilen  bir  gün  ähli  kişiniň  kalbynda  orun  aljagyma  ynanýardym.  Ŷöne  men  bir  gezek  ýaşululardan   şeýleräk  gürrüňleri  eşitdim: ”Tutan  maksadyň  myrat  tapmagy  üçin  diňe  ynam  ýeterlik  däldir. Seniň   şol  maksada  ýetmegiň  üçin  eliňden  gelenini  gaýgyrman  göreşmegiň  hem  gerekdir.  Özem  irginsiz.  Könelerimiz  aýdypdyr  ahyryn’’.                                                      Onsaňam    ýene  bir  zady  unutmaly  däl: beýleki  üstünlik  gazanýanlaryň hiç  haýsy   hem  bu  dünýä  gelende  üstünligi  bilen   bile  dogulmaýarlar, olar hem  edil  biz  ýaly  ynsandyrlar.  Ŷöne  töwekgellik  hemişe  ynsany  beýiklerden  beýiklere  atarýar. Edil “Töwekgeliň  maly  tükenmez “ diýlişi ýaly.  Ŷene  bir  bellemeli  zat:  her  bir  uly  üstünlikleriň  başy  kiçijik  ädimlerden  başlanýandyr.

Bu  gürrüňler  mende  uly  täsir  galdyrdy.   Şondan  soň  meniň  özümi  alyp  barşym  has  başgaça  boldy.  Mende  üstünlige  bolan  ymtylyş  has-da  artdy.  Kakamyň :” Mekdebe  sowalga”  diýip  berýän  puluna  iýer  ýaly  zat  almaga  derek  surat   çekmek  üçin  gerek  bolan  zatlary  alyp  başladym.  Mydama  edýän  pikirlerimem  şol  hakda  bolup  ugrady.   Hatda  şondan  soň,  gijelerine  dostlarym  bilen  gezmelänimden  surat  çekenim  gözüme has  lezzetli  göründi.  Islendik  wagt  kim  bilen  gürleşsem-de, diňe öz  çekŷän suratlarym  barada, gazanjak  üstünliklerim  barada  gürrüň  bererdim.  Ŷöne  ol  gürrüňler  hiç  kimi  gyzyklandyrmazdy.  Hatda  käbir  adamlar  maňa: “Seniňem  bir  çeken  suratyň  bolarmy ?!“  diŷip  sussy   basyjy  gürrüňleri  aýdardylar. Meniň  bu  arzuwlarymyň  hakykata  öwrüljegine  diňe  deň-duşlarym  däl,  eýsem,  maşgala  agzalarym hem  oňlanokdy.  Olar  asylha  meniň  suratkeş  bolmagyma  garşydylar.  Çünki  biziň  neberelerimizde  şu  güne  çenli  medeniýet-sungat  bilen  iş salyşan  ýekeje  ynsanda  ýokdy.  Şonuň  üçin  olar  mendenem  suratkeş  çykar  öýdenokdylar.  Haçan-da  meniň çeken  suratlaryma  begenip,  maşgala  agzlaryma  görkezemde,  atam  şeýle  diýipdi: ”Biziň  aslymyz  şu  wagta  çenli  daýhançylyk  bilen eklenipdir. Senem  şolardan  üýtgeşik  sungat  adamsy  dälsiň.  Öz  etjek  işiňi  bil, köşek!  Munuň  ýaly  zatlara  kelläňi  agyrtmada  mal, ýer barada  alada  et!  Seniň  geljegiň  ana  şol  zatlara  baglydyr”. Bu  sözleri  diňe  atam  diýse-de  maşgalamyzda  ejemden  başga  ähli  kişi  oňlaýardy.  Emma  ejemem  sesini  çykaranokdy. Ŷöne  maşgalamyzda  maňa  hemmeden beter  garşy  çykýan agamdy. Ol  meniň  geljekde  haýsy  käri  saýlajagym  barada  gyzyklanmaýardy, ýöne  meniň sungata  düşünýänsirän  bolmagym  onuň  gaharyny  getirýärdi.  Sebäbi  ol  sungat  bilen  ne-hä  gyzyklanýardy ,  ne-de  oňa düşünýärdi.  Bileni-biteni  birä  maldy,  birem  ýerdi. Men  mydama  mekdepden  boş  wagtlarym  öýde  hojalyk  işlerine  kömekleşýärdim. Mallaryň  otuny-suwuny  berýärdim.  Öýüň  töweregindäki  baglara  serenjam  bererdim, suwarardym.  Işlerden elim  boşaşan soň,   sähel  wagtam  bolsa, otagyma   girip,  surat  çekerdim.  Agam  bolsa  meni  golumdan  tutup,  idirdedip  daşaryk  çykarardy-da  hemmäň  gözüniň  alnynda  gahar  bilen  şeý  diýerdi: ’’Serädiň, bizä  işimize  ýetişip  bilmän   ylgaýarys,  bu  bolsa  çaga  ýaly  öýde  wagtyny  samsyk  zatlar  bilen  oýnap  geçirýär’’. Soňam  maňa  ýüzlenip  batly  sesi  bilen  gygyrardy: ”Näme  edere  iş  tapaňokmy,  uzak  günüňi  şol  samsyk  suratlar  bilen  geçirmäňde,hä?!  Ŷa sen  samsykmy, saňa  aýdylan  ýokanokmy?  Şonuň  ýaly,  iş  tapmaýan  bolsaň,  ertir  ekin  meýdanyna  git.  Hany, onsaň  surat  çekmäge  eliň  degermikä?”.                            Hiç  kim  onuň  diýenine  garşy  çykmaýardy, çünki  meni  suratdan  näçe  uzak  bolsam  maşgalam  şonça-da  begenýärdi.  Ŷöne  şonda-da  surata  bolan  söýgüm  menden  tanapyny  üzmedi. “Hakyky  zehin  iki  daşyň  arasynda  galsa-da,  syzylyp  çykar  eken” diŷsem  biraz  öwündigim  bolsa-da,bu  hakykatdy. Irden  okuwdan,  öŷlänem  ekin  meŷdanyndan  sütünim  süýnüp  öýe  gelýärdim.  Göýäki  hiç  zada  elim  degmejek  ýalydy. Ŷöne  maksadyň  etmek  bolsa, ýene-de  alaç  tapýar  ekeniň. Soň-soňlar  hatda  nahar  wagtymam  ölçäp, bir  minut  öň  bolsam  otagyma  ylgardym,  surat  çekerdim.  Meýdanda  nähili  ýadan  bolsamam, hiç  hili  duýmazdym. Göýäki  surat  çekemde  ähli  ýadawlygym  el  bilen  aýrylan  ýaly  bolýardy.  Gijelerine  maşgalamyz  ählisi  üýşüp, çaý  başynda  süýji- süýji  gürrüň  ederdiler, gülşüp  ala  ýaz  bolardylar. Agam  bolsa  telefona  güýmenerdi. Kä  günler  bolsa,  dostlaryna  oturmaga  giderdi.  Ŷöne  bularyň  hiç  birisi  meniň  üçin  gyzykly  däldi. Hamana  dünýäniň  ähli  lezzeti  suratda  jemlenen  ýalydy.      Ŷöne  suratdan  başga-da,  ýene  bir  zat  mende  endik  bolup  galypdy. Olam  gazet  okamakdy.  Her gezek  öýümize  gazetleriň  täze  sany  gelende  hemmeden  öň  olara  men  göz gezdirerdim. Ine, bir  günem  ýene  däp bolan  endigime  görä,  öýümize  gelen  gazetleriň  täze  sanyna  hemmeden  öň  göz  aýladym. Şonda  gözüm  bir  sözbaşyda  saklandy.  Ol  sözbaşyda  “Bildiriş”  diýlip  ýazylypdyr.  Men: ”Bu  nämäň  bildirişi-kä”  diýip  gyzyklanyp  okadym.  Bildirişde  ýaşlaryň  arasynda  surat  çekmek  boýunça  bäsleşigiň  yglan  edilendigi  barada  ýazylypdyr. Men  muny  beýlekileriň  okamagyny  islemedim. Sebäbi, eger  olar  bu   barada  biläýseler, bäsleşige  gatnaşdyrmaga  beýle-de  dursun, asla  suratyň  golaýyna-da  eltmezdiler. Şonuň  üçin  men  gazetiň  bu  bölegini  ýyrtyp   jübüme  saldymda, otagyma  getirip, okuw  torbamyň  içki  jübüsinde  ýygşyrdym. Agşam  atam  gazetiň  şol  bölegiň  kime  gerek  bolandygy  barada  sorady. Emma  men  hiç  hili  sesimi  çykarmadym. Şol  günden  soň  meniň  bar  pikirim  bäsleşige  gatnaşmak  boldy.  Atamdan, kakamdan  mekdebe  sowalga  pul  bermegini  haýyş  edipdim. Ol  pula  bolsa  surat  çekmek  üçin  kagyzlary, boýaglary, çotgalary  aldym. Hemişe  bäsleşik  barada  alada  edýärdim. Hatda  mekdepde  başga  ders  geçilip  duranam  bolsa,  gözümi  şol  bir  nokada  dikip, çekjek  suratymyň  çeperçiligi,  ähmiŷeti  barada  pikir  edýärdim. Şonuň  üçinem  maňa  birnäçe  gezek “sapaga  ünssiz’’  diýlip  çäre görüldi. Gijelerine-de  käte  sagat  giç  ýarymdan  agýança,  surat  çekerdim.  Kä  gijeler  dagy gözlerim  ukysyzlykdan  ýaňa  süzülip  giderdi . Ŷöne  şonda-da  şahyr  Kerim  Gurbannepesowyň: ”Ŷol  agyrdyr  müň  ýanylar–öçüler, bagtly  ýollar  kynlyk  bilen  geçiler”  diýen  setirlerini  ýatlap  ýene  ruhlanardym. Agam  bolsa  meniň  bilen  zol-zol  kejeleşerdi. Kä  wagtlar  bolsa, kakama: ”Ine, ogluňyz  sagat  giç  ýaryma  çenli  surat  çekip, ertirem  galmaga  ýaranok“  diýip  şugullardy. Keçje  ýerem  men  agam  bilen  bir  otagda  ýatýardym. Şonuň  üçin  ol  kä  gijeler  sagat  9:00  boldugy  ukysy  gelsin-gelmesin  çyrany  öçürip  ŷatýardy. Men  bolsa  janymyň  ýangyjyna  ep-esli  wagtlap  dik  oturym  hüňürdärdim. Ŷöne  hiç  wagt  sussym  basylanokdy. Gaýtam,  bolýan  ýagdaýlar  maňa  sapak  bolýardy: ’’Bir  gün  ussat  suratkeş  bolup, şunuň  gözüne  görkezmek  üçin  göreşeýin“  diýýärdim. Günlerde  bir  günem  agşam  agam  otaga  gaharly  halda  girdi. Egnindäki eşiklerini  çykaryp  eliniň  tersi  bilen zyňyp  goýberdi.  Mendenem  çyrany  öçürmegimi  talap  etdi.  Menem  oňa  garşylyk  görkezdim.  Çünki  bäsleşige  taýýarlan  suratlarymyň  sähelçe  bölegi  galypdy.  Birdenem  agam  ýerinden  turup  gygyryp  başady:“Men  seniň  ýaly  işsiz  däl , uzakly  gün  işleýän, men  ýadaw, çyrany  öçür  diýildimi  öçür.  Ŷatjak  men.  Suratyňdanam  zadyňdanam  bizar  boldum  seň “.  Soňam  eliniň  tersi  bilen  galamlarydyr  boýaglary  zyňyp  goýberdi. Meniň  näçe  azap  bilen çeken  suratymy  bolsa  böleklere  bölüp  taşlady.  Meniň  gözüm  daşyna  çykaýjak  boldy.  Näçe  yhlasym  siňen  suratlaryň  böleklere  bölünenini görüp, ýüregim  dilinen  ýaly  boldy. Gaharym  içime  syganokdy.  Bokurdagym  dolup, aglamjyraýardym, agzymdan  gelenini   sögýärdim.  Agamyň  eşiklerini  her ýana  zyňyp  üstünden  basgalaýardym. “Sen  näme  etseňem  hiç  wagt  meni  saklap  bilmersiň“  diýip  gygyrýardym.  Şol  gün  ne-hä  özüm  ýatdym,  ne-de agamy  ýatyrdym, uzakly   gijäni  çyrany  ýakyp,  agama sögünip  geçirdim.

Okap bilersiňiz  Üstünligiň açarlary

“ Ŷykylan  göreşden  doýmaz “ diýlişi  ýaly ,  agamyň bu  hereketi  meni  has-da  öjeşdirdi.  Men  her  näme  bolsa-da  iň  bolmanda  agamyň  gözüne  görkezmek  üçin  bäsleşige  gatnaşmaly  diýen  karara  geldim.  Ŷöne  şondan  soň  men  suraty  gizlenip  çekmegi  makul  bildim .  Jaýymyzyň  ileri  gapdalynda   köne  zatlary  salynýan  bir  kepbe  bardy.  Ol  kepbä  kä  wagt  bir  barlaýmasa barlanokdam.  Men  onsaň  suraty  şol  kepbede  çekmegi  makul  bildim.  Işden  sypyndygym  hiç  kime  bildirmän  şoňa  girerdim . Gijelerine  hemme  kişi  ýatansoň, ýene  şoňa  girip  suraty  dowam  ederdim. Aradan  bir  az  wagt  geçensoň,  men  suraty  tamamladym. Ŷöne  indi  meniň  bar  gaýgym  ony  nädip  obaň  poçtasyna  eltmekdi. Soňam  täsin bir  pikir  kelläme  geldi. Mekdepde  ikinji  dersden  soň  uly  arakesme  berilýärdi. Bir  gün  şol  arakesmede  men  öýümize  gaýtdym.  Öýe  gelenimde  öýde  hiç  kim  ýokdy .  Olaryň  ählisi  işe  gidipdiler.  Howly  gulplydy .  Emma  meniň  öz   otagymyň  penjiresi  welin  gulply  däldi. (Çünki  ony  irden  bilgeşleýin  gulplamadym.)  Men  şol  penjireden  içeri  girdim. Öz  otagymdanam  beýleki  otaga  geçip,  onuň  penjiresindenem  howlynyň  içine  geçdim.  Soňam  suraty  almak  üçin  kepbä  bardym. Birdenem  derweze  şakyrdady. Men  kakamdyr  ýa-da  agamdyr  öýdüp, dodagymy dişledim.  Indi  näme  jogap  bererkäm  diýip  oýlanýardym.  Emma  howla  hiç  kim  girmedi . Onsaň  uludan  demimi  alyp  arkaýynlaşdym.  Soňam  derrew  suraty  aldym-da,  howla  girişim  ýaly  yzyma  çykdym.  Penjiräni  berkläp,  obaň  poçtasyna  tarap  ýel ýasadym. Baryp  suraty  salgy  boýunça  ugratdym.  Gapdalyna-da  adymy,  familiýamy, öý  telefon belgimizi ýazdym.  Mekdebe  gelenimde  eýýäm  üçünji  ders  tamamlanypdyr. Şol  sebäpdenem  mugallymlar  tarapyndan  maňa  berk  temmi  çäresi  görüldi. Aradan  birnäçe  wagt  geçdi,  bäsleşigiň  jemlenýän  wagty  hem  gelip  ýetdi.  Emma  maňa  hiç  hili  habar  gelenokdy.  Şonuň  üçinem men  howsala  düşüp  başladym.  Kelläme her  hili  pikirler  gelýärdi.  Ŷöne  ýene-de  özüme  ynamyňy  ýitirmeli  däldigini  ündeýärdim.  Hemme  zady  şahyr  Gurbannazar  Ezizowyň:”Başarsaň  bar  zady  oňatlyga  ýor, belkide  ýorgudyň  ýerine  düşer”  diýişi  ýaly,  oňatlyga  ýorýardym.  Bu  aýdylşy  ýaly  hem  boldy . Bir  gün irden  mekdebe  gitmek  üçin  eşiklerimi  geýip  durdym. Birdenem  öý  telefonymyza  jaň  geldi.  Telefony  ejem  galdyryr  meni  çagyrýandyklaryny  aýtdy.

Men  telefona  jogap  berdim :

-Alo , salam  aýdyberiň !

-Salam, siz  Rahat  Kakajanowmy?

-Hawa diňleýän.

–Sizi  gazanan  üstünligiňiz  bilen  gutlaýarys. Siz  biziň  bäsleşigimizde  ýeňiji  bolduňyz .  Baýragyňyzy  almaga  ertir  gelip  bilersiňiz.  Birnäçe  sebäplere  görä,  bäsleşigiň  jemini  gijräk  jemledik  welin  bagyşlarsyňyzda.

Men  sesimi  çykarmadym.  Begenjimden  dodagym  titreýärdi, gözüm  ýaşarýardy.  Bu  şatlykly  habary  maşgalamyza  buşladym. Emma  olar  hiç  zada  düşünmediler. Men  bolsa  hemme  zady  olara  düşündirdim . Olar  maňa  käýärler  öýtdüm, ýöne  hemme  zat  başgaça  boldy.  Maşgalamyz  meniň  surata  bolan  söýgümiň  hiç  wagt  öçmejegini  bilip,  ahyry  muňa  razy  boldular.  Agamyň  bolsa  içi  ýanmak  ýanandyra.

Parahat  ATAÝEW,  Baýramaly  etrabynyň  36-njy  orta  mekdebiniň  11-nji  synp  okuwçysy.