No menu items!
8.9 C
Istanbul
29/05/2020 3:12
No menu items!
Home IŇ TÄZE HABAR Bogunlaryň nanofonologik molekulasy
Dr. Berdi Saryyew
Dr. Berdi Saryýew, Ankara uniwersitetiniň türkmen dili mugallymy

Bogunlaryň nanofonologik molekulasy

Türkmen elipbiýinde orun alan otuz sany tagmajyklar esasynda bu diliň ýazuwyny doly görnüşde beýan etmekligiň mümkindigini öň hem belläp geçipdik.

Nanofonologik molekula azyndan birmeňzeş bolmaýan iki sany fonemanyň  (çekimsiz bilen çekimli ýa-da çekimli bilen çekimsiz fonemalaryň) özara birleşmeginden emele gelýän bogun parçalarydyr. Bu ugur boýunça biziň taýýarlan tablisalarymyzyň 1-nji nusgasynda bognuň nanofonologik molekulalarynyň esasy birleşmelerini “a” fonemasy emele getirýär.

Birleşmeleriň esasy parçalaryny “a” fonemasynyň emele getirýändiginden ugur alyp, biz bu tablisany şertli ýagdaýda a1 kodly tablisa hökmünde atlandyralyň.

Görnüşi ýaly, a1 kodly tablisada jemi 42 sany nanofonologik molekula bardyr. Türkmen diliniň ses aýratynlygyna laýyklykda, “a” nanofonemasynyň gysga we uzyn aýdylyşlaryny-da doly hasaba alsak, onda jemi 84 (42 gysga “a”-ly / + 42 uzyn “a”-ly) sany molekulany elde etmek bolar.

Nanofonologik molekulalaryň özara birleşmegi netijesinde a1 kodly tablisadan bogunlar üýşmeginiň üç topary ýüze çykýar.

1-nji topar üç harpdan we iki bogundan ybarat bolan bogunlar üýşmegi;

2-nji topar dört harpdan we iki bogundan ybarat bolan bogunlar üýşmegi.

3-nji topar köp harpdan we köp bogundan ybarat bolan bogunlar üýşmegi.

Birinji topara, üç harpdan we iki bogundan ybarat bolan bogunlar üýşmegine “a” (gysga we uzyn) şu aşakdaky özara birleşmeler girýär. Bu birleşmäniň umumy formulasy şeýledir:

Netijede,  a1 kodly tablisada ýerleşdirilen “1 + 2 = ab / 2 + 1 = ba”   nusgalardaky çekimsiziň soňuna “+ a” (ab+a) we çekimsiziň öňüne “a +” (a+ba) getirilmek ýoly bilen aşakdaky nusgalar alynýar.

(dowamy bar)

 

Edebiýatlar:

 

1.Нанотехнологии в лингвистике и лингводидактике: Миф или реальность? Опыт создания общего образовательного пространства стран СНГ: [тезисы Межд. Научно-практической конференции]. Москва, 2007.

2.Орёл М. А. Нанофилология, или бывают ли мелочи в переводе?. Мосты. Журнал переводчиков. Москва. № 4 (32), 2011, С. 31-43.

3.Потанова Р.К. Нанотехнологии и лингвистика: прогнозы и перспективы взаимодействия. «Нанотехнологии в лингвистике и лингводидактике: Миф или реальность? Опыт создания общего образовательного пространства стран СНГ». Москва, 2007,–С. 8-11.

4.Свинкина М.Ю. Язык наноиндустриализации: Нанолингвистика. Труды молодых ученных. Вестник ВолГу. Серия 9. Вып. 11.2013, С. 195-197.

5.Синельникова Л. Н. Нанолингвистика: векторы формирования. Вестник ЛНУ iменi Тараса Шевченка .№ 24 (259). Ч.1., 2012, С. 9-16.

6.Синельникова Л. Н. Нанолингвистика: возможности обновления интерпретаций. Ученные записки Таврического национального университета им. В.И. Вернадского. Серия «Филология. Социальные коммуникации»-Том 25 (64) –Ч.№ 2. Луганск, 2005,–С. 186-193.

7.Словарь иностранных слов. Москва. Русский язык. 1988.

8.Червякова Л. Д. Валидность нано в лингвистике: Нанолингвистика – академическая наука или фрик-лингвистика. Международный журнал прикладных и фундаментальных исследований. № 2, 2018, С. 213-220.

9.Червякова Л. Д. Правомерность существования нано-лингводидактики. Росский научный журнал. № 4 (42), 2014, С. 214-220.

  1. Б. Н. Базылов. Науке о языке XXI века: Словарь-справочник. М:2013.

11.A.Nurmuhammedow. Türkmen diliniň fonetikasy. I kitap. Fonemalar sözyleýişde. Aşgabat: Ylym, 2019, 520 s.

12.A.Nurmuhammedow. Türkmen diliniň fonetikasy. II kitap. Sözyleýşiň fonetik gurluşy. Aşgabat: Ylym, 2019, 436 s.

13.A.Nurmuhammedow. Türkmen dilinde söz basymy (eksperimental-fonetik derňew). Aşgabat: Ylym, 2012, 260 s.

14.A.Nurmuhammedow. Türkmen dilinde sözüň singarmonizm hadysasy. Aşgabat: Ylym, 2013, 332 s.

  1. Efrasiyap Gemalmaz, Türkçenin Derin Yapısı, Yayıma Hazırlayanlar Cengiz Alyılmaz-Osman Mert. Belen Yayıncılık, Ankara 2010, XXVI+574 s.

 

IŇ TÄZE HABARLAR

Türkiye’den Türkmenistan’a uçuşlar ne zaman planlanıyor?

Türk medyasında yer alan bir habere göre, Türkiye’nin yurt dışı uçak seferlerini başlatma tarihleri belli olduğu iddia edildi. Resmi olmayan bu bilgilere göre, Türkiye’den...

Akylly däl, mehaniki sagat

“Xiaomi” kompaniýasy güýçli depginler bilen özüniñ täze enjamlaryny öndürmegini dowam edýär. Bu kompaniýa "Twenty Seventeen Skeleton Tourbillion Mechanical Watch" atly mehaniki turbiýon sagadyny tanyşdyrdy. Sagatda...

6G ulgamyny öwrenýär

Hytaýyň “Xiaomi” kompaniýasynyñ ýolbaşçysy Leý Szun soñky söhbetdeşlikleriniň birinde 5G ulgamyna has köp möçberde maliýe serişdelerini sarp edýändigini we häzirki wagtda 6G aragatnaşyk ulgamynyñ...

Howa barha arassalanýar

Koronawirus pandemiýasy bilen baglanyşykly dünýäde dowam edýän karantin çäreleri sebäpli, 2020-nji ýylda Ýeriň atmosferasyna CO2 zyňyndylary 2,6 Gt azaldy. Bu bolsa, adamzadyň senagat önümçilik...
- Advertisment -
- Advertisment -
- Advertisment -
- Advertisment -

KÖP OKALÝAN

Pandemiýa Döwründe we Gyzgyn Howada Saglygy Goramak

2020-nji ýylyň 26-njy maýynda BMG-niň Aşgabatdaky wekilhanasynyň binasynda Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa sebitleýin edarasynyň bilermenleri bilen dünýäde aýratyn howply ýokanç keseliň ýaýramagyny gözegçilikde...

Türkmen-german hyzmatdaşlygy pugtalandyrylýar

2020-nji ýylyň 26-njy maýynda Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň we German ykdysadyýetiň Gündogar komitetiniň ýolbaşçylarynyň arasynda wideokonferensiýa görnüşinde duşuşyk geçirildi. Işjeň ýagdaýda geçirilen söhbetdeşligiň barşynda taraplar...

Garri Poter baradaky kitap 40 müň dollara satyldy

«Garri Poter we pelsepewi daş» atly kitabyň birinji neşiri auksionda 3 müň funt sterlinge (40 müň dollara) satyldy. Kitabyň häzir asla tapdyrmaýan bu neşiri mundan...

Türkmenistan-Özbegistan-Eýran arasynda demir ýol hyzmatdaşlygy

2020-nji ýylyň 21-nji maýynda “Türkmendemirýollary” agentliginiň binasynda Türkmenistanyň, Özbegistan Respublikasynyň we Eýran Yslam Respublikasynyň demirýol administrasiýalarynyň arasynda wideokonferensiýa görnüşinde gepleşikler geçirildi. Gepleşiklere “Türkmendemirýollary” agentliginiň, “Узбекистон...